| Stel je voor dat alle berichten die je ooit via WhatsApp of andere socialmediaplatforms hebt geschreven, gebundeld zijn en toegankelijk via één QR-code. Al je contacten krijgen deze code toegestuurd: je schoonvader, alle leden van de klassenapp van je kind, je flirt uit het park van vorige week, je baas, je beste vriendin. Daarbij kunnen ze via een intelligente tool de berichten doorzoeken op wat hen aangaat. Wat zou je bereid zijn te doen om te voorkomen dat jouw privécommunicatie openbaar wordt gemaakt? |
Tekst: VPRO Tegenlicht
Die vraag stelde de president van Signal, Meredith Whittaker, me. Iedereen die bij het interview aanwezig was, bleef stil. Maar toch was het alsof je onze ratelende gedachten door de ruimte hoorde galmen. Allerlei berichten flitsten voorbij op mijn netvlies. Ik kon er genoeg bedenken die ik niet per se met mijn hele adresboek wilde delen.
Volgens Whittaker is de behoefte aan private communicatie universeel en van alle tijden. Iedereen heeft namelijk verschillende rollen in het leven. Je bent bijvoorbeeld een beste vriend, een collega, een kind van iemand, maar ook een moeder of activist. In al deze rollen heb je andere manieren en niveaus van communicatie. Dat maakt menselijke communicatie zo complex en eigen. Whittaker doet dit gedachte-experiment vaker, in interviews of bij volle zalen. Niemand komt daarna nog aanzetten met het afgezaagde argument dat “als je niets te verbergen hebt, je ook niets te vrezen hebt”, zegt ze stellig.
We leven in een wereld waarin we onvoorstelbaar veel communiceren via allerlei online platforms, waardoor steeds meer van wat we communiceren ergens staat, zwart op wit. Het is een recent fenomeen dat zoveel van onze woorden en gedachten mogelijk tot het einde der dagen bewaard blijven, of dat onze metadata — die beschrijven waar, wanneer, met wie en met welke frequentie je communiceert — sowieso worden verkocht of gedeeld met bedrijven of overheden. Wat betekent dat voor ons? En hoe hebben we zo makkelijk ons recht op privacy vergeven?Tot voor kort dachten velen dat een bedrijf als Meta simpelweg niet geïnteresseerd was in onze privécommunicatie, en deze alleen gebruikte om ons dingen te verkopen die we zelf op internet hadden opgezocht. Maar nu de techbro’s letterlijk aan tafel zitten met de Amerikaanse president, en het regime steeds gewelddadiger wordt, krijgt “niets te verbergen” een heel andere betekenis. Het feit dát deze platforms onze data bezitten en opslaan, betekent dat autoritaire regeringen toegang kúnnen krijgen tot deze gegevens, door af te luisteren of door bedrijven te dwingen ze vrij te geven.
Dat “niets te vrezen hebben” relatief is, beseften ze al in Gaza, Minneapolis en nu ook in Groenland. Binnen een week is Signal de meest gedownloade berichtenapp geworden in het land dat dreigt “overgenomen” te worden door Trump.
Meredith Whittaker, die Signal runt als een open source- en non-profit communicatieplatform, zweert bij een waterdicht recht op privacy voor iedereen, te allen tijde. Privacy voor the good guys alleen kan niet. Niet enkel omdat wie de good guys zijn zomaar kan veranderen, maar ook omdat er niet zoiets bestaat als “een beetje privacy”. Zelfs met het mes op de keel kan Signal geen inzage geven in data en metadata van gebruikers. Simpelweg omdat ze die niet bijhouden. Dat de verkoop van data geen onderdeel is van het businessmodel is uitzonderlijk te noemen in de wereld van big tech. Signal zal het businessmodel van de Mark Zuckerbergs van deze wereld misschien niet kunnen veranderen, maar voor Whittaker is het wel het bewijs dat het anders kan.
“Elke politicus die ik ken, elk leger en elke CEO die ik ken gebruikt Signal,” beweert Whittaker. Dat Trump Signal gebruikt, bleek uit de ‘Signal-gate’, toen een journalist per ongeluk toegang kreeg tot een Signal-groep waarin operationele details over luchtaanvallen in Jemen werden gedeeld. Ook de laatst gedeelde slijmerige berichten van NAVO-baas Rutte aan Trump, die online werden geplaatst, leken me afkomstig van Signal (op basis van de layout die ik op het screenshot meen te herkennen).
In de wereld van nu bewijst dit dat private communicatie waardevoller is dan ooit. Machthebbers die steeds meer controle over burgers willen, gebruiken zelf al alternatieve platforms zoals Signal. Dus waarom zouden burgers er zich vanaf maken met het argument dat ze al te veel verschillende apps hebben op hun telefoon. Bedenk dan dat leven onder een autoritair regime dat controle heeft over jou en je private communicatie, iets meer moeite kost dan het zoeken en bouwen aan alternatieven voor de platforms van almachtige techbro’s. Want het is duidelijk aan welke tafel die aanschuiven.
Maren Merckx,
regisseur